10.02.2011Tunus ve Mısır örneğinde OrtadoğuYeni gösteriler yolda
Tunus ve Mısır'da iktidarı sallayan protestolar, Suriye ve İran'da da muhalefeti cesaretlendirdi. Suriye'deki hükümet karşıtlarından reform talepleri gelirken, İranlı muhalifler de 14 şubatta büyük bir gösteri planlıyor. Shabnam Nourian ve Lina Hoffmann'ın haberi.İran'ın ruhani lideri Ayetullah Ali Hamaney, 4 şubattaki cuma hutbesinde, Tunus ve Mısır'daki halk isyanlarını "İslam'ın uyanışı" olarak nitelendirmişti. Ancak Müslüman Kardeşler, hemen ertesi gün, Hamaney'e yanıt verdi ve Mısır'da yaşananların İslami bir direniş olmadığını, protestoların haksızlığa ve her türlü otokratik rejimlere karşı düzenlediğini açıkladı.
Önce Tunus'ta ardından Mısır'da başlayan ayaklanmalar, Ortadoğu'daki diğer ülkelerin katı rejimlerinin de temellerini sarsıyor. Arap dünyasında yaşanan gerilimle ilgili İran'ın çok az deneyimi olduğunu dile getiren İranlı muhalif gazeteci Sadık Cavadi Hazar, Tahran'daki yönetiminin yorumlarını şöyle değerlendirdi: "İran'daki iktidar sahipleri, dünyamızdaki bölgesel ve uluslararası değişimlerin birbirini güçlü bir şekilde etkilediğini biliyor. Ancak onlar, gelişmeleri kendi açılarından yorumluyor ve kamuoyunu bu tutumlarıyla etkilemeye çalışıyorlar."
Dışarıdan bakıldığında İran yönetimi, Mısır'da daha fazla hak ve demokrasi talepleriyle düzenlenen protesto gösterilerine destek veriyormuş gibi görünüyor. Hatta Parlamento Başkanı Ali Laricani, internete konulan yasakları bile açık bir şekilde eleştirdi. Ancak İranlı muhalif Hazar, 2009 yılında düzenlenen kitlesel protesto gösterilerinin şiddetle bastırılmaya çalışıldığını ve internete yasaklar getirildiğini hatırlatarak hükümetin bu tutumunu gülünç bulduğunu söylüyor.
İran muhalefeti hareketlendi
Ahmedinejad yönetimi, isyanların İran'a sıçramasını önlemeye çalışırken muhalefet ise çoktan hareketlenmeye başladı. Mir Hüseyin Musavi ve Mehdi Karrubi liderliğindeki muhalifler, Mısır ve Tunus'daki halk ayaklanmalarına destek olmak için 14 şubatta büyük bir gösteri düzenlemeyi planlıyor.
Mir Hüseyin Musavi ve Mehdi Karrubi liderliğindeki muhalifler, Mısır ve Tunus'daki halk ayaklanmalarına destek olmak için 14 şubatta büyük bir gösteri düzenlemeyi planlıyor. İranlı muhaliflerin asıl amacı ise Yeşil Hareket'i yeniden canlandırmak. Rejim karşıtı blog yazarı Seray Mirdemedi, cezaevinden henüz çıkmış. Mirdemedi karşı karşıya kaldıkları baskıları şöyle dile getirdi: "Bir polis devletindekine benzer bir durum söz konusu. Tüm rejim karşıtları baskı altında, ya ev hapsinde ya da cezaevindeler. Reform yanlısı partilerin, eğer tabii henüz yasaklanmadılarsa, faaliyetleri engelleniyor. Eleştiren gazeteler ise zaten kapandı."
Suriye'de tepkiler bastırılıyor
Tek partili sistemin geçerli olduğu Suriye'de de yıllardan beri biriken bir potansiyel var. Ancak "Demokratik İslam Hareketi" adlı bir oluşumun geçen perşembe günü düzenlediği protesto gösterisi, liderleri Hasan Muhammed Naggar'ın gözaltına alınması ile sonuçlandı. Suriyeli muhaliflerin internet üzerinden örgütlenerek hafta sonu yapmayı planladığı gösteri ise son anda iptal edildi.
Suriye güvenlik güçleri, protestoları engellemek için muhalefeti günlerdir baskı altında tutuyor. Ancak buna rağmen ülkenin önde gelen 39 rejim karşıtı "Adalet ve Özgürlük" adını verdikleri bir ortak bildiri yayımlamayı başardı.
Bildiriye imza atanlardan biri de yıllarını cezaevinde geçiren yazar Yasin El Heysalih şunları söyledi: "Hükümet, Mısır ve Tunus'takiler gibi olmadığımızı düşünüyor. Ama bu doğru değil. Eğer insanların onuru söz konusu ise biz de aynı durumdayız. Mısır'daki başkaldırı mutlaka başarıya ulaşmalı. Bunu gerçekten çok diliyorum. Ancak Mısırlılar, demokratikleşme dalgasını Arap dünyasında başlattığı için zaten başarıya ulaşmış da sayılır."
Reform çağrısı
Baas Partisi, 1963'den beri Suriye'de yönetimde ve o dönemde konulan olağanüstü hal yasası hâlâ yürürlükte. Bu nedenle özgürlükler sık sık kısıtlanıyor, ayrıca muhalif politikacılar da her zaman tutuklanma tehlikesi ile karşı karşıya. Baas Partisi, 1963'den beri Suriye'de iktidarda ve o dönemde konulan olağanüstü hal yasası hâlâ yürürlükte. Bu nedenle özgürlükler sık sık kısıtlanıyor, ayrıca muhalif politikacılar da her zaman tutuklanma tehlikesi ile karşı karşıya.
Suriye, farklı etnik ve azınlık gruplarının birlikte yaşadığı bir mozaik: Araplar, Kürtler, Asuriler, Ermeniler, Dürziler, Aleviler ya Hrıstiyanlar. Kürt Demokratik Birlik Partisi'nden Muhammed Zaradeşt bu nedenle reformların acilen hayata geçirilmesi gerektiğini belirterek "Suriye'nin ulusal çıkarları ve bölgedeki halk hareketleri göz önüne alındığında, ülkedeki huzursuzlukları en aza indirgemek ve iç barışı korumak için siyasi, ekonomik ve sosyal reformların yapılması gerektiğine dikkat çekiyoruz" diyor.
Suriye'deki huzursuzluğu işsizlik, yolsuzluk ve sosyal adaletsizlik de tetikliyor. 22 milyon nüfuslu ülkede bugün halkın yüzde 14'ü yoksulluk sınırının altında yaşıyor ve çoğu genç olmak üzere halkın beşte biri işsiz.
© Deutsche Welle 2011
Shabnam Nourian, Lina Hoffmann
Almancadan çeviren: Hülya Köylü
Editör: Hülya Sancak/ Qantara.de
Qantara.de
Mağrip'te protesto hareketleri
Ezilenlerin başkaldırısı
Faslı ünlü filozof Muhammed Sabila makalesinde, son günlerde toplumsal ayaklanmaların ve isyanların yaşandığı üç Mağrip ülkesindeki, kuşaklar arası uçurumlara ve siyasal beklentilere değinirken, bu gelişmelerin tarihsel arka planlarına da ışık tutuyor.
Mısır'da ayaklanma
Despot tanrıların sonu
Tunus'taki olayların ardından Mısır'da başlayan halk ayaklanması, tarihi bir dönüm noktasına işaret ediyor. Hüsnü Mübarek, Bin Ali gibi olayların akabinde ülkeyi terk etmedi; eşi ve oğlunun ise ülkeyi çoktan terkettiği söyleniyor. Mübarek ne kadar daha direnecek bilinmez ancak bugün milyonlarca insanın sokağa dökülmesi bekleniyor. Stefan Weidner gelişmeleri değerlendiriyor.
Barış yolunda kilit ülke Suriye mi?
Suriye'nin Ortadoğu'daki rolü
Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad, on yıl önce –babasının ölümünün ardından- göreve geldi. İran'la ittifakı, Hizbullah ve Hamas'la işkileri, ülkesinin bölgedeki etkisini artırırken, bu iliskilerden rahatsız olanlar da var. Esad bu gücünü, barış için kullanacak mı? Rainer Sollich yanıtlıyor.
İran'da rejim krizi
Meşruiyet sorunu
İran devlet başkanına yönelik bir suikast denemesinde bulunulduğu iddiası, Batı'nın gözlerini kamaştırdı. İran uzmanı Rudolf Chimelli, konuya ilişkin yorumunda Ahmedinecad ve Ali Hameney rejiminin daha büyük sorunlarla karşı karşıya olduğunu belirtiyor.
Mağrip'te protesto hareketleri
Ezilenlerin başkaldırısı
Faslı ünlü filozof Muhammed Sabila makalesinde, son günlerde toplumsal ayaklanmaların ve isyanların yaşandığı üç Mağrip ülkesindeki, kuşaklar arası uçurumlara ve siyasal beklentilere değinirken, bu gelişmelerin tarihsel arka planlarına da ışık tutuyor.
Mısır'da ayaklanma
Despot tanrıların sonu
Tunus'taki olayların ardından Mısır'da başlayan halk ayaklanması, tarihi bir dönüm noktasına işaret ediyor. Hüsnü Mübarek, Bin Ali gibi olayların akabinde ülkeyi terk etmedi; eşi ve oğlunun ise ülkeyi çoktan terkettiği söyleniyor. Mübarek ne kadar daha direnecek bilinmez ancak bugün milyonlarca insanın sokağa dökülmesi bekleniyor. Stefan Weidner gelişmeleri değerlendiriyor.
Barış yolunda kilit ülke Suriye mi?
Suriye'nin Ortadoğu'daki rolü
Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad, on yıl önce –babasının ölümünün ardından- göreve geldi. İran'la ittifakı, Hizbullah ve Hamas'la işkileri, ülkesinin bölgedeki etkisini artırırken, bu iliskilerden rahatsız olanlar da var. Esad bu gücünü, barış için kullanacak mı? Rainer Sollich yanıtlıyor.
İran'da rejim krizi
Meşruiyet sorunu
İran devlet başkanına yönelik bir suikast denemesinde bulunulduğu iddiası, Batı'nın gözlerini kamaştırdı. İran uzmanı Rudolf Chimelli, konuya ilişkin yorumunda Ahmedinecad ve Ali Hameney rejiminin daha büyük sorunlarla karşı karşıya olduğunu belirtiyor.
